μαμά, τι είναι αυτές οι σβούρες;

«Όποιος και αν είσαι, έλα.
Ακόμη και αν είσαι άπιστος,
παγανιστής ή πυρολάτρης, έλα.
Στην αδελφότητά μας δεν υπάρχει απελπισία.
Ακόμη και αν εκατό φορές έσπασες
τους όρκους σου γιά μεταμέλεια, έλα».

Η περσική
λέξη δερβίς (ντερβίς) σημαίνει ζητιάνος. Λίγο αργότερα γίνεται η λέξη
αυτή τίτλος για τους μοναχούς Μουσουλμάνους, που δεν εργάζονται, αλλά
αποζούν από την επαιτεία την οποία ασκούν περιπλα­νώμενοι. Στο πέρασμα
του χρόνου δερβίσηδες αποκαλούνται οι Μου­σουλμάνοι μοναχοί οι
ενταγμένοι σε αδελφότητες. Στην Περσία, Συρία και Τουρκία «ζω
δερβίσικα» πάει να πει, είμαι αυτάρκης με τα λίγα που έχω, ζω κατά ένα
λιτό τρόπο, δεν έχω κανέναν ανάγκη για υλικά αγαθά

Στο πέρασμα των αιώνων έχουν υπάρξει πολλά διαφορετικά τάγματα δερβίσηδων (Sufi orders).

The whirling dance that is proverbially
associated with dervishes, is the practice of the Mevlevi Order in
Turkey, and is just one of the physical methods used to try to reach
religious ecstasy (majdhb, fana). The name "Mevlevi" comes from Rumi, a
poet, whose shrine is in Turkey and who was a Dervish himself. This
practice, though not intended as entertainment, has become a tourist
attraction in Turkey.

Οι Μεβλεβί Ντερβίς (Δερβίσηδες Μεβλεβί) είναι ένα Σουφικό Τάγμα. Με τον όρο Σούφι εννοούμε εκείνες τις πρώτες ασκητικές κοινότητες του Ισλάμ, και οι οποίες εγκατέλειψαν τα εγκόσμια, πρεσβεύοντας ότι το ανθρώπινο πεπρωμένο εξαρτάται από την ανεξιχνίαστη θέληση του Θεού. Σε αυτές τις κοινότητες επικράτησε αρχικά το ασκητικό στοιχείο του μυστικισμού, ενώ με την πάροδο του χρόνου ο ασκητισμός θεωρήθηκε ως προκαταρκτικό στάδιο για την επίτευξη της πνευματικής ζωής. Ο μυστικισμός πήρε την θέση του ασκητισμού ως στόχος και επιδίωξη. Οι κοινότητες των Σούφι επηρεάστηκαν άμεσα από τις αρχαιότερες παραδόσεις και φιλοσοφίες της Ανατολής και της λεκάνης της Μεσογείου, όπως ο Νεοπλατωνισμός, ο Γνωστικισμός, ο Βουδισμός και ο Χριστιανισμός. Όλες αυτές οι διδασκαλίες έπαιξαν το ρόλο τους στην τελική διαμόρφωση της σουφικής διδασκαλίας, αφού σύμφωνα με τους Σούφι «όλες οι Παραδόσεις οδηγούν στην μια και μόνη αλήθεια».


Η ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΣΕΜΑ

« Ο χρόνος είναι σαν το ξίφος. Εάν δεν τον διαπεράσης θα σε διαπεράσει
» έλεγε ο Αλ Γκαζαλί, ο άνθρωπος που απέτρεψε τον διωγμό των σουφικών
ταγμάτων, σχεδόν πριν μιά χιλιετηρίδα.
Έτσι, όπως οι ινδιάνοι –
μάγοι της Αμερικής, οι σαμάνοι του βορρά της Σιβηρίας, οι βουντού της
Δαχομέης, οι αναστενάρηδες του Λαγκαδά, όπως – χιλιάδες χρόνια πριν –
οι ακόλουθοι του Διονύσου και οι ιερές δούλες της Αστάρτης, έτσι μέχρι
σήμερα οι περιστρεφόμενοι ζητιάνοι (ντερβίς) της αγάπης του θεού
διαπερνάν τον χρόνο, που τον ορίζει η κίνηση και ο ήχος. Η Σεμά αρχίζει
και μαζί με την πρώτη από τις τέσσερεις σελάμ – τις μουσικές κινήσεις
της τελετής – αρχίζει η πρόκοσμη κίνηση
του Ενός γύρω από το Όλο.
Ότι ήταν θα είναι, ότι θα υπάρξει υπήρχε. Στο σεμαχάν – τον χώρο της
τελετής – μπαίνει ο σεμαζένμπασι – ο οδηγός του χορού – που τον
ακολουθούν οι δερβίσιδες (σεμαζέν) φορώντας μαύρες κάπες. Ο σείχης (
σείκ ) μπαίνει στο δωμάτιο τελευταίος. Υποκλίνεται και κάθεται σε μιά
κόκκινη προβιά. Ο χαφίζ – ο δερβίσης που έχει αποστηθίσει το Κοράνι –
ψέλνει μιά προσευχή στον Μεβλάνα και μιά στροφή ( σουρά ) από το
Κοράνι. Οι μουσικοί αρχίζουν να παίζουν, σπάζοντας τη σιωπή. Ο σείχης
ξεκινάει την περιστροφή με ρυθμό αργό. Τον ακολουθούν οι σεμαζέν
κυκλώνοντας τον χώρο τρεις φορές και σταματούν γιά να υποκλιθούν στην
θέση του σείχη – στην κόκκινη προβιά. Βγάζουν τις μαύρες κάπες, τις
φιλάν και τις αφήνουν στο πάτωμα. Η ύπαρξη γενιέται μέσα από τα μαύρα
πέπλα της ανυπαρξίας. Οι σεμαζέν υποκλίνονται στον σείχη με τα χέρια
σταυρωμένα στο στήθος και του φιλούν το χέρι – με πρώτο τον
σεμαζένμπασι – ενώ εκείνος φιλά το σίκε, το κάλυμμα της κεφαλής τους. Ο
χορός ψάλει στροφές από το Κοράνι. Οι δερβίσιδες ξαναρχίζουν την
περιστροφή, έχοντας τα χέρια τους σε έκταση, με την δεξιά παλάμη
στραμένη στον ουρανό και την αριστερή στη γη, έτσι ώστε η ενέργεια που
έρχεται από ψηλά να διαπερνά το σώμα και να διαχέεται στο έδαφος. Ο
σείχης πηγαίνει στη μέση του σεμαχάν και αρχίζει να περιστρέφεται όπως
ο ήλιος, με τους πλανήτες γύρω του. Επιστρέφει στη θέση του,
υποκλίνεται, κάθεται και φιλά το πάτωμα. Οι σεμαζέν φοραν τους μανδύες
τους ξαναγυρίζοντας στην μη-ύπαρξη, στην ένωση με το όλο. Ο σείχης
απαγγέλει την πρώτη στροφή από το Κοράνι.
Οι σεμαζέν φιλούν το
πάτωμα και σηκώνονται. Ο σείχης ψέλνει μιά προσευχή στον Μεβλάνα και
μαζί με τους σεμαζέν προφέρει τον ήχο «χου», την ιερή λέξη που περιέχει
την ουσία του θεού. Υποκλίνονται προς την κόκκινη προβιά και αποχωρούν.

Οι
τέσερεις σελάμ της Σεμά. Η Γένηση, η εκστατική κατανόηση του Όλου, η
απώλεια του Εγώ (η βουδιστική Νιρβάνα) και τέλος, ο Θάνατος, η Μεγάλη
Επιστροφή.

ΤΖΕΛΑΛΕΝΤΙΝ ΡΟΥΜΙ
Ο Τζελαλεντίν Ρουμί (1207-1273) ήταν Πέρσης ποιητής και δάσκαλος θεολογίας και δικαίου στο Ικόνιο
(Κόνια, Τουρκία) με μεγάλη επιρροή στον ιδεολογικό-θρησκευτικό χώρο του
Ισλάμ και ιδιαίτερα στον μουσουλμανικό μυστικισμό. Τα σπουδαιότερα έργα
του είναι το "Ντιβάν", συλλογή λυρικών ποιημάτων και το "Μεσνεβί"
(δίστιχα) που περιέχει 40.000 δίστιχα σε ηθικά και ασκητικά θέματα,
μέσα από μυστικισμό και αλληγορίες. Ίδρυσε το Σουφικό τάγμα των Μεβλεβί.

Ο Jalal al Din Mohammad Ibn Husain al Rumi γενήθηκε το 585 έτος Εγίρας
( 1207 μκχ ) στο Balkh της περσικής επαρχίας του Χορασάν ( στο σημερινό
Αφγανιστάν ) – στην αρχαία Βακτριανή.
Ο πατέρας του, Baha al Din,
είχε τον τίτλο του ηγέτη των ορθόδοξων θεολόγων και ήταν μέλος σουφικού
τάγματος. Γιά να αποφύγει την εισβολή των Μογγόλων του Τζένκις Χαν
φυγάδευσε την οικογένειά του πρώτα στη Μέκα, στο Αλλέπο και στη Δαμασκό
και ύστερα στο Ικόνιο το 1228. Την εποχή αυτή, σουλτάνος των Σελτζούκων
του Ρουμ είναι ο Alaeddin Keykubad I, άνθρωπος με μεγάλη παιδεία, που
τοποθετεί τον Baha διευθυντή ( ουλεμά ) στο κορανικό σχολείο ( μεντρεσέ
) της πόλης του Ικονίου. Ο νεαρός Celaleddin παράλληλα με την μελέτη
του Κορανίου συναναστρέφεται χριστιανούς και εβραίους, διαβάζει τα ιερά
τους κείμενα, μελετά τους έλληνες φιλοσόφους και μυήται στο Σουφισμό.
Μέτα τον θάνατο του πατέρα του το1231, αναλαμβάνει την διεύθυνση του
σχολείου και σε λίγο καιρό γίνεται ο πνευματικός οδηγός χιλιάδων
ανθρώπων – συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου του σουλτάνου – που τον
αποκαλούν Mevlana, δηλαδή ο Δάσκαλός μας. Ωστόσο ο μεγάλος θεολόγος,
μαθηματικός και αστρονόμος, νοιώθει ότι κάτι πολύ σημαντικό λείπει από
την ζωή του – μιά απευθείας ένδειξη του θείου, μιά Αναλαμπή όπως έλεγαν
οι Σούφι. Όμως, ότι ψάχνεις σε βρίσκει και η μέρα της Φώτισης γιά τον Rumi
ξημέρωσε στις 28 Νοέμβρη του1244. Στην αγορά του Ικονίου οι έμποροι
παζάρευαν την τιμή της ζάχαρης. Ένας παράξενος περιπλανώμενος δερβίσης
εμφανίστηκε, φορώντας το μάλλινο ράσο των Σούφι πάνω από τα
κουρελιασμένα ρούχα του.

Η ζωή και η προέλευση του Mehmet Seemseddin Tebrizi είναι σκεπασμένες
από την ομίχλη του μύθου. Λέγεται ότι ο πατέρας του κήρυξε ένα αιρετικό
Ισλάμ, εγκαταλείποντας την προγονική του σέχτα, τους Ισμαιλίτες. Ο
Semsi Tebrizi άρχισε το ταξίδι του από την Ταυρίδα της Περσίας και στα
εξήντα του πιά έφτασε στο Ικόνιο. Αυτός ο ιπτάμενος (παράντα) – όπως
τον έλεγαν – δερβίσης, ήταν ακαλιέργητος, κακότροπος και είρωνας, και
δίδασκε την ματαιότητα του κόσμου της ύλης και την ανάγκη της Φώτισης,
της ένωσης με το θείο. Όπως δηλώνει το όνομά του – Sems στα περσικά
σημαίνει ήλιος – είχε μιά εσωτερική φλόγα, μιά θεική φωτιά, που πήγαζε
από την πίστη ότι ο Αλλάχ τον είχε επιλέξει γιά να εκφέρει τον θείο
λόγο. Και πραγματικά, ο λόγος του σκοτεινού προφήτη μαγεύει το
ιρανόφωνο σουλτανάτο των Ρουμ και μεθάει τον Mevlana με το μυστικιστικό
κρασί των Σούφι. Εκεί, στη μέση της αγοράς, ο μεγάλος ποταμός συναντάει
τον ωκεανό. Ο πάνσοφος θεολόγος του Ικονίου παραδίνεται, μέσα σε μιά
στιγμή, στο προκατακλυσμιαίο φως του δίσκου του ήλιου. Όλη η θεωρητική
γνώση του Rumi γκρεμίζεται μπροστά στην κατανόηση του αρχέγονου «
αόρατου κόσμου » του Parada.

Ο Ρουμί εγκαταλείπει την θέση του στο
κορανικό σχολείο και γίνεται μαθητής του Tebrizi, που του δείχνει τον δρόμο γιά
την ένωση με τον Αγαπημένο. Όμως οι μαθητές του ίδιου του Mevlana τυφλωμένοι
από ζήλεια σκοτώνουν τον Tebrizi το 1247. Ο Rumi συντετριμένος από τον θάνατο
του φίλου και δασκάλου του απομονώνεται σε ένα δικό του κόσμο διαλογισμού,
γράφοντας τα μυστικιστικά του κείμενα, μεταξύ των οποίων και το περίφημο
εξάτομο ποιήμα Mathnawi (Mesnevi στα Τούρκικα) που πολλοί το ονομάζουν
Qur’an-e Farsi, δηλαδή «Κοράνι στα Περσικά». Η περιδίνηση αρχίζει. Ο Δάσκαλος,
περιστρεφόμενος γύρω από τον εαυτό του και γύρω από τον ήλιο της Ταυρίδας,
μπαίνει σε κατάσταση έκστασης, υπό τον ήχο των καλαμένιων αυλών, που παίζουν
αδιάκοπα. Ο πέρσης αστρονόμος μιμήται την κίνηση των πλανητών γύρω από τον
ήλιο, την εποχή που, γιά τον «πολιτισμένο» χριστιανικό κόσμο, η γη είναι
επίπεδη.

Την νύχτα του θανάτου του (17 Δεκέμβρη 1273), την «Γαμήλια Νύχτα» του, χιλιάδες άνθρωποι από πέντε
διαφορετικές θρησκείες, τον συνόδεψαν στην ένωσή του με τον Αλλάχ,
διαβάζοντας – ο καθένας στην γλώσσα του – τα ιερά τους βιβλία,
θρηνώντας τον χαμό του.

—

Το καθαρό νερό του ξέπλυνε την ψυχή μου
από κάθε στενοχώρια.
Τώρα έχουμε ενωθεί απόλυτα.

Λένε ότι η αγάπη ανοίγει την πόρτα
από την μια καρδιά στην άλλη.
Αλλ' όταν λείπει ο τοίχος
πώς να υπάρχει πόρτα;*

(ααααχ)

—

Αν μια εικόνα του Θεού σου μοιάζει
να τη λατρεύω είναι το παν.
Αν το κρασί είναι απ' το δικό σου κύπελλο
να έχω μεθύσει είναι το παν.

Μ' ένα φευγαλέο βλέμμα της αγάπης σου
τα' χασα όλα.
Αν έτσι όμως έρχομαι κοντά σου,
να τ' απολέσω όλα είναι το παν.*

(τρελός έρωτας για τον κύριο Semsi Tebrizi!)

—

Δίχως Αγάπη
όλη η Λατρεία είναι ένα ασήκωτο βάρος,
ο χορός αγγαρεία,
η μουσική σκέτος θόρυβος.
Ναι, όλη η βροχή τ’ ουρανού πέφτει στη θάλασσα
μα δίχως αγάπη
ούτε μια σταγόνα δεν γίνεται μαργαριτάρι.*

(και δεν υπάρχει και οπτικοακουστικό υλικό, μια φωτογραφία, κάτι, να το δούμε το παλικάρι!)

—

Για τους ερωτευμένους
δεν υπάρχουν μουσουλμάνοι, χριστιανοί κι εβραίοι.
Για τους ερωτευμένους
δεν υπάρχει πίστη κι απιστία.
Για τους ερωτευμένους
δεν υπάρχει σώμα, νους, καρδιά και ψυχή.

Γιατί ακούς αυτούς που βλέπουν με άλλο τρόπο;
Αν δεν είναι ερωτευμένοι είναι τυφλοί.*

(και μετά λένε ότι ο έρωτας είναι τυφλός… όχι, όλοι εμείς είμαστε τυφλοί… καλά τα λες, δάσκαλε!)

—

Απάγγειλα έναν στίχο,
Ο Εραστής γέλασε.
Είπε: "Προσπαθείς να με κρατήσεις με τα χαριτωμένα σου στιχάκια;"
Είπα: "Κι εσύ έπρεπε να μου τα κάνεις συντρίμμια;"
Είπε: "Ήταν τόσο μικρά. Πώς να με χωρέσουν; Γι αυτό κομματιάστηκαν."*

(πάντως λίγο καθίκης ο εραστής, δεν είναι;;)

———————————————————————–
πηγές:
Dervish @ wikipedia.org
Τζελαλεντίν Ρουμί @wikipedia.org
Δερβίσηδες Μεβλεβί @wikipedia.org
Ο ΕΞΑΙΣΙΟΣ ΡΩΜΙΟΣ
Οι Δερβισικές Αδελφότητες
*Ο Αγαπημένος, Τζελαλαντίν Ρουμί, εκδ. Αρμός (απόδοση Καδιώ Κολύμβα)